Sigur Rós

Sigur Rós werd in 1994 opgericht in Reykjavík. De oorspronkelijke bezetting bestond uit zanger en gitarist Jón Þór Birgisson, beter bekend als Jónsi, bassist Georg Hólm en drummer Ágúst Ævar Gunnarsson. Later kwam toetsenist Kjartan Sveinsson erbij. De naam van de groep heeft een heel persoonlijke oorsprong. Sigur Rós is vernoemd naar de zus van Jónsi, die kort voor de oprichting van de band werd geboren. De naam betekent ongeveer 'Overwinningsroos'. Een mooie naam voor een band die uiteindelijk behoorlijk ver buiten de grenzen van IJsland zou gaan kijken.

Een geluid dat niet in een hokje past

Wie bij IJsland aan muziek denkt, komt misschien al snel uit bij uitgestrekte landschappen, vulkanen, gletsjers en vreemde weersomstandigheden. Bij Sigur Rós ligt die associatie wel erg voor de hand. Hun muziek heeft iets groots en ruimtelijks. Toch wil ik de groep niet meteen vastpinnen op het landschap waaruit ze afkomstig zijn. Daarvoor is hun muziek te veelzijdig.

Het debuutalbum Von verscheen in 1997. Het was nog geen plaat waarmee de wereld direct aan hun voeten lag, maar de groep liet wel horen dat ze andere plannen had dan het maken van gewone rockmuziek. De echte doorbraak kwam met Ágætis byrjun uit 1999. Dat album bracht de band internationale aandacht en liet horen hoe bijzonder de combinatie van gitaren, toetsen, strijkers en Jónsi's hoge stem kon zijn.

Wat mij vooral opvalt, is dat Sigur Rós de tijd neemt. Een nummer hoeft niet binnen drie minuten zijn verhaal verteld te hebben. Soms duurt het even voordat er iets gebeurt. Een gitaar begint voorzichtig, een toets voegt een klank toe en langzaam ontstaat er iets dat steeds groter wordt. Het is muziek die niet voortdurend om aandacht vraagt, maar die je die aandacht uiteindelijk wel weet af te dwingen.

Een strijkstok en een bijzonder idee

Een van de meest herkenbare onderdelen van hun geluid is de manier waarop Jónsi zijn elektrische gitaar bespeelt. Hij gebruikt daarvoor soms een strijkstok van een cello. Dat levert lange, golvende tonen op die eerder aan strijkinstrumenten doen denken dan aan een gewone elektrische gitaar.

Het grappige is dat deze manier van spelen min of meer toevallig is ontstaan. De strijkstok was oorspronkelijk bedoeld voor bassist Georg, maar diens experiment leverde niet het gewenste resultaat op. Jónsi probeerde het vervolgens zelf en ontdekte dat er heel bijzondere geluiden mee te maken waren. Zo kan een mislukte poging van de ene muzikant zomaar een herkenbaar handelsmerk van een hele band worden.

Ook de zang van Jónsi verdient aandacht. Zijn stem is hoog, soms bijna breekbaar, maar kan tegelijkertijd een enorme kracht ontwikkelen. Hij zingt bovendien niet altijd in het IJslands. Op het album ( ) uit 2002 gebruikte hij veelvuldig Hopelandic, ook wel Vonlenska genoemd. Dat is een zelfbedachte taal die vooral uit klanken bestaat. De luisteraar hoeft dus niet te begrijpen wat er gezongen wordt. Misschien is dat juist de bedoeling. Iedereen kan er zijn eigen betekenis aan geven.

Van kleine zalen naar grote podia

Het succes van Sigur Rós is best bijzonder. Het is geen band die afhankelijk is van herkenbare refreinen, korte singles of een zanger die voortdurend in de schijnwerpers staat. Toch groeide de groep uit tot een internationaal gewaardeerde naam.

Met albums als (), Takk... en Með suð í eyrum við spilum endalaust bleef de band nieuwe kanten van zichzelf ontdekken. Soms werd de muziek steviger en toegankelijker, dan weer koos men voor een meer ingetogen en elektronische aanpak. Het is duidelijk dat Sigur Rós weinig behoefte heeft om zichzelf steeds opnieuw te kopiëren.

Ook buiten de studio bleef de groep bijzondere dingen doen. De documentaire Heima uit 2007 laat de band zien tijdens optredens op verschillende plekken in IJsland. Het is een mooie manier om de muziek en het land met elkaar in verband te brengen, zonder dat het allemaal een toeristische reclamefilm wordt.

Na verschillende bezettingswisselingen bleef de groep bestaan. Kjartan Sveinsson keerde uiteindelijk terug en in 2023 verscheen Átta, het eerste studioalbum in tien jaar. Daarmee liet Sigur Rós horen dat het verhaal nog lang niet afgelopen was

Een band die je niet hoeft te begrijpen

Wat ik aantrekkelijk vind aan Sigur Rós, is dat hun muziek niet alles voorgekauwd aanbiedt. Je hoeft geen teksten te ontleden en je hoeft ook niet precies te weten wat de muzikanten willen vertellen. Je kunt gewoon luisteren en kijken wat er gebeurt.

Soms klinkt het alsof je naar een film kijkt waarvoor de beelden nog ontbreken. Op andere momenten lijkt het alsof je midden in een droom terecht bent gekomen waarvan je bij het wakker worden alleen nog de mooiste flarden kunt herinneren.

Natuurlijk moet je er wel voor in de stemming zijn. Wie voortdurend behoefte heeft aan tempo, stevige drums en een refrein dat na één luisterbeurt blijft hangen, zal misschien wat geduld moeten opbrengen. Maar wie bereid is om de muziek rustig op zich af te laten komen, krijgt daar veel voor terug.

Sigur Rós is voor mij vooral een band die bewijst dat muziek niet altijd een duidelijk begin, midden en einde nodig heeft. Soms is het voldoende om ergens naar te luisteren en je gedachten even hun eigen gang te laten gaan. En als daar toevallig een IJslandse strijkstok, een bijzondere stem en een flinke hoeveelheid muzikale eigenzinnigheid bij komen kijken, dan vind ik dat helemaal geen bezwaar.

Albums: