Vaak is een tweede album moeilijker dan een eerste. Bij een debuut mag een band nog zoeken naar een eigen geluid. Maar zodra die eerste plaat goed wordt ontvangen, verwachten fans én platenmaatschappijen dat de volgende stap groter en beter is. Dat was precies de situatie waarin Yes zich eind 1969 bevond. De vijf jonge muzikanten hadden met hun eerste album laten horen dat ze talent hadden, maar ze wilden meer. Ze wilden niet zomaar een goede rockband zijn. Ze wilden muziek maken die anders klonk dan alles wat op dat moment op de radio te horen was. Die ambitie leidde uiteindelijk tot Time and a Word, een album dat misschien niet zo beroemd is als Fragile of Close to the Edge, maar wel een belangrijke stap vormde in de geschiedenis van de band.

Na het verschijnen van hun debuut zaten Jon Anderson, Chris Squire, Peter Banks, Tony Kaye en Bill Bruford nauwelijks stil. Ze trokken door Groot-Brittannië, speelden bijna iedere avond ergens anders en grepen de vrije dagen aan om nieuwe muziek op te nemen in de Advision Studios in Londen. Jon Anderson bleef ondertussen nieuwe ideeën aandragen. Vaak kwam hij de repetitieruimte binnen met een eenvoudige demo of een melodie in zijn hoofd. De rest van de band werkte die vervolgens samen uit. Zo ontstonden de meeste nummers op Time and a Word.

Tijdens de opnames ontstond een opvallend idee. De band wilde verder kijken dan de gebruikelijke bezetting van gitaren, bas, drums en orgel. Waarom geen strijkers en blazers toevoegen? Rockmuziek en een orkest werden eind jaren zestig steeds vaker gecombineerd, maar Yes wilde dat niet doen om indrukwekkend te lijken. De groep zocht vooral extra kleur en een rijker geluid. Arrangeur Tony Cox kreeg de opdracht om orkestpartijen te schrijven die tussen de muziek van de band pasten. Dat leverde een warm en soms bijna filmisch geluid op. Niet iedereen binnen de groep was achteraf even tevreden over het resultaat, maar het liet wel zien dat Yes geen angst had om nieuwe wegen te verkennen.

Toch verliepen de opnames niet zonder spanningen. Gitarist Peter Banks had moeite met de manier waarop het orkest soms zijn gitaarpartijen verving of naar de achtergrond drukte. Hij vond dat de kracht van de band juist zat in het samenspel van de vijf muzikanten. Dat verschil van inzicht groeide langzaam uit tot een serieus meningsverschil. Nog voordat het album verscheen, verliet Banks de groep. Zijn vertrek betekende het einde van de oorspronkelijke bezetting van Yes. Kort daarna werd Steve Howe aangetrokken, een gitarist die later een van de belangrijkste gezichten van de band zou worden. Daardoor ontstond een bijzondere situatie: op de Britse hoes staat Peter Banks nog vermeld als gitarist, terwijl de Amerikaanse uitgave een foto van de nieuwe bezetting met Steve Howe laat zien, hoewel hij op het album helemaal niet meespeelt.

Wie naar Time and a Word luistert, merkt dat Yes nog midden in zijn ontwikkeling zit. De band klinkt avontuurlijk, maar nog niet zo ingewikkeld als op de latere progressieve klassiekers. Juist dat maakt het album interessant. Je hoort een groep muzikanten die nieuwsgierig is en voortdurend nieuwe mogelijkheden onderzoekt.

Het album opent met No Opportunity Necessary, No Experience Needed, een bewerking van een nummer van Richie Havens. Yes maakt er iets heel eigens van. De stevige ritmes, de krachtige zang van Jon Anderson en de rijke orkestratie geven het nummer een heel andere sfeer dan het origineel. Het voelt als een duidelijke boodschap: deze band wil niet in een hokje worden geplaatst.

Daarna volgt Then, een van de eerste nummers waarop de typische Yes-sound echt begint door te breken. Het lied bouwt langzaam op, kent verschillende muzikale wendingen en laat horen hoe goed de muzikanten naar elkaar luisteren. Chris Squire laat zijn melodieuze basgitaar steeds meer op de voorgrond horen, terwijl Bill Bruford laat zien dat een drummer veel meer kan doen dan alleen het tempo aangeven.

Een ander hoogtepunt is Everydays, een cover van Stephen Stills. Yes verandert het rustige origineel in een sfeervol en bijna symfonisch werkstuk. Vooral het lange instrumentale middendeel laat horen hoeveel plezier de band beleefde aan experimenteren. Het nummer vormt eigenlijk een brug tussen de psychedelische rock van de jaren zestig en de progressieve rock waarmee Yes later wereldberoemd zou worden.

Halverwege de plaat wordt de sfeer afwisselender. Sweet Dreams klinkt lichter en melodieuzer, terwijl The Prophet juist een mystieke en donkere ondertoon heeft. Jon Anderson begon in deze periode steeds vaker teksten te schrijven over dromen, spiritualiteit en het universum. Dat waren onderwerpen die later een belangrijk onderdeel van de identiteit van Yes zouden worden.

Ook Astral Traveller verdient speciale aandacht. Veel fans zien dit nummer als een voorproefje van de muziek die de band een jaar later zou maken. De energieke gitaar, de verrassende ritmewisselingen en de avontuurlijke opbouw wijzen duidelijk vooruit naar albums als The Yes Album en Fragile. Het laat horen dat Yes langzaam zijn eigen muzikale taal begon te spreken.

Na al die muzikale uitstapjes sluit de band af met het titelnummer Time and a Word. Het is een warm, melodieus lied waarin de orkestarrangementen misschien wel het mooist samenvloeien met de muziek van de band. De boodschap is eenvoudig maar tijdloos: woorden en tijd kunnen mensen dichter bij elkaar brengen. Het nummer mist misschien de spectaculaire solo's van latere Yes-composities, maar straalt juist rust en optimisme uit.

Toen het album in 1970 verscheen, werd het redelijk goed ontvangen. In Groot-Brittannië haalde het zelfs de albumlijst, iets wat de band nog niet eerder was gelukt. Toch bleef het commerciële succes bescheiden. Achteraf bekeken bleek dat misschien helemaal niet erg. Time and a Word gaf Yes het vertrouwen om nog verder te experimenteren. De komst van Steve Howe zorgde vervolgens voor een enorme creatieve impuls, waardoor de band korte tijd later albums als The Yes Album, Fragile en Close to the Edge kon maken.

Misschien is Time and a Word daarom wel het mooiste te vergelijken met een brug. Aan de ene kant staat de jonge rockband die nog sterk leunt op de invloeden van de jaren zestig. Aan de andere kant ligt de wereld van de progressieve rock waarin Yes zou uitgroeien tot een van de grootste namen van het genre. Dit album verbindt die twee werelden. Je hoort een groep muzikanten die durft te dromen, fouten maakt, nieuwe ideeën uitprobeert en steeds dichter bij haar eigen identiteit komt. Juist daardoor heeft Time and a Word een bijzondere plaats gekregen in de rijke geschiedenis van Yes. Het is niet alleen een verzameling liedjes, maar ook het verhaal van vijf jonge muzikanten die voelden dat hun mooiste hoofdstukken nog geschreven moesten worden.

WAARDERING: 7,3